Profesor Andrzej Leder w nowym odcinku podcastu "Najsztub Pyta" ocenia stan polskiej tożsamości narodowej przez pryzmat trudnych wydarzeń z przeszłości. Wspólnie z Piotrem Najsztubem wracają do rocznicy zbrodni w Jedwabnem i dzisiejszego postrzegania rzezi wołyńskiej. Rozmówcy zastanawiają się, dlaczego Polacy tak chętnie wchodzą w rolę wiecznej ofiary, a jednocześnie nie chcą uznać win własnych przodków. Zwracają przy tym uwagę na polityczną retorykę, która regularnie podsyca niechęć wobec uchodźców z Ukrainy. Zdaniem profesora Ledera źródłem wielu dzisiejszych uprzedzeń oraz trudności w relacjach międzynarodowych jest głęboko zakorzeniona w polskim społeczeństwie mentalność folwarczna.
Zobacz też: Paweł Kowal mocno o relacjach z Ukrainą. Działania Zełenskiego to błąd strategiczny
Budowanie poczucia wartości na pogardzie wobec innych
Filozof tłumaczy, że polskie poczucie wartości bywa bardzo chwiejne, dlatego część społeczeństwa buduje swoją godność, umniejszając innym. Dla wielu osób poczucie wyższości nad migrantami zarobkowymi to jedyny sposób na dowartościowanie się w szarej codzienności. Widać to zwłaszcza w radykalnych środowiskach, które opierają tożsamość narodową na micie niewinnej ofiary otoczonej przez niewdzięcznych sąsiadów. Przez takie podejście trudno o obiektywne spojrzenie na historię, bo każda krytyka polskiej przeszłości traktowana jest jak atak na fundamenty godności. Andrzej Leder zaznacza, że blokuje to budowanie partnerskich relacji z innymi państwami. Co więcej, chęć dominacji i pogarda dla słabszych przenikają z polityki prosto do codziennego życia – wyraźnie widać je w polskich firmach i rodzinach.
Zobacz też: Miziołek i Olczyk. Polityczny grill Morawieckiego i nowe napięcia w PiS
Dziedzictwo poddaństwa a współczesne relacje międzyludzkie
Rozmówcy sporo miejsca poświęcają samej mentalności folwarcznej, która wciąż mocno wpływa na to, jak Polacy traktują się nawzajem. Andrzej Leder wyjaśnia, że dawny podział na szlachtę i chłopów utrwalił nawyk pomiatania ludźmi stojącymi niżej w hierarchii. Dzisiejsze relacje w pracy nierzadko przypominają te archaiczne schematy – przełożeni wciąż potrafią budować autorytet na braku szacunku do podwładnych. Filozof przypomina, że jeszcze w XIX wieku polskość była zarezerwowana wyłącznie dla elit, co zostawiło trwały ślad w społecznej psychice. Przez to historyczne obciążenie szukanie kogoś, kim można pogardzać, staje się dla wielu naturalnym odruchem w trudnych czasach i przy zmianach demograficznych. Leder przekonuje, że świadomość tych folwarcznych nawyków pozwala lepiej zrozumieć, skąd biorą się dzisiejsze uprzedzenia wobec uchodźców i zagranicznych pracowników w Polsce.
Czytaj też: Prof. Dudek komentuje. Co dalej z partią Morawieckiego?
